ఆచారాల వెనుక ఆర్థిక పరమార్థం: అయోధ్య దీపోత్సవం ఒక ఉదాహరణ

 

 

యధాప్రకారం ఒక మార్క్సిస్టు మేధావి గారు ఒక పోస్ట్ పెడుతూ "అయోధ్య లో దీపోత్సవం కి 36 లక్షల ప్రమీదల్లో దీపాలు వెలిగించాలా? ఒక దీపం చాలదూ?" అంటూ పోస్ట్ పెట్టారు.

నాకు ఆశ్చర్యం కలిగించే విషయం ఏమిటంటే బాగా చదువుకున్న వారు, ఈ సంస్కృతి లో పుట్టి పెరిగిన వారు మరీ ముఖ్యంగా బ్రహ్మాణ కులంలో పుట్టిన వారికి ఈ సంస్కృతిలో జరిగే ఉత్సవాల వెనుక ఉండే ఆర్థిక సూత్రాలు తెలియవా?

 

ప్రపంచవ్యాప్తంగా అనేక దేశాలు సరైన డిమాండ్ లేక ఆర్థిక మాంద్యంతో, ఉద్యోగాల కోతలతో సతమతమవుతున్న వేళ, భారతదేశ అంతర్గత ఆర్థిక వ్యవస్థ నిలకడగా ముందుకు సాగడం అంతర్జాతీయ ఆర్థికవేత్తలను సైతం ఆశ్చర్యపరుస్తుంది.

 

ఈ స్థిరత్వానికి కారణం కేవలం ఆధునిక ద్రవ్య విధానాలు మాత్రమే కాదు; వేల సంవత్సరాల క్రితమే ఇక్కడి సమాజంలో భాగమైన పండుగలు, ఉత్సవాలు, దేవాలయ వ్యవస్థలే, ఆచారాలు మన ఆర్థిక రక్షణ కవచాలు.

సంస్కృతిని ఆర్థిక ప్రగతికి చోదక శక్తిగా మలిచిన మన పూర్వీకుల దూరదృష్టికి అయోధ్య దీపోత్సవం ఒక తాజా నిదర్శనం.

 

 

అయోధ్యలో లక్షలాది దీపాలను వెలిగించడంపై కొందరు వినియోగించే నూనె, వనరుల కోణంలో విమర్శలు చేస్తుంటారు. కానీ లోతుగా పరిశీలిస్తే, ఇది కేవలం వస్తువుల వృధా కాదు; అట్టడుగు వర్గాలకు ఆర్థిక సాధికారత కల్పించే ఒక భారీ పెట్టుబడి.

 

అసంఘటిత రంగానికి ప్రత్యక్ష ఊతం: 36 లక్షల ప్రమిదల తయారీకి వేలాది కుమ్మరి కుటుంబాలకు నెలల తరబడి చేతినిండా పని దొరుకుతుంది. ప్రమిదల్లో వాడే పత్తి ఒత్తులను మహిళా స్వయం సహాయక సంఘాలు తయారు చేయడం వల్ల గ్రామీణ మహిళల చేతుల్లోకి నగదు చేరుతుంది.

 

రైతులు, వ్యాపారుల ప్రయోజనం: నూనె కొనుగోలు ద్వారా ఆవ, నువ్వుల పంటలు పండించే రైతులకు, స్థానిక నూనె మిల్లులకు స్థిరమైన గిరాకీ ఏర్పడుతుంది.

 

మల్టీప్లైయర్ ప్రభావం (Multiplier Effect): దీపోత్సవం అయోధ్యను అంతర్జాతీయ పర్యాటక కేంద్రంగా నిలబెదుతోంది. దీనిని చూడడానికే వందల సంఖ్యలో దేశ, విదేశాల నుండి తరలి వస్తున్నారు. దీనివల్ల హోటళ్లు, రవాణా, ఆహార రంగాలతో పాటు చిరు వ్యాపారులు, పూల విక్రేతలకు ఏడాది పొడవునా ఉపాధి దక్కుతోంది.

 

 

పాశ్చాత్య ఆర్థిక వ్యవస్థలలో మార్కెట్ స్తబ్ధతను తొలగించడానికి బ్యాంకులు వడ్డీ రేట్లు తగ్గించడమో, ప్రభుత్వాలు ప్రత్యేక ఉద్దీపన ప్యాకేజీలు (Stimulus Packages) ప్రకటించడమో చేస్తుంటాయి. కానీ భారతదేశంలో ప్రతి ఋతువుతో పాటే ఒక ఆర్థిక ఉద్దీపన ప్యాకేజీ సహజంగానే మార్కెట్లోకి విడుదలవుతుంది.

 

నిరంతర నగదు చలామణి (Velocity of Money): సంక్రాంతి, ఉగాది, వినాయక చవితి, దసరా, దీపావళి వంటి పండుగలు ప్రతి రెండు మూడు నెలలకొకసారి వస్తూ ప్రజలు దాచుకున్న పొదుపును మార్కెట్లోకి రప్పిస్తాయి. వస్త్రాలు, గృహోపకరణాలు, బంగారం, ఆటోమొబైల్ రంగాలు పండుగల సీజన్ పైనే భారీగా ఆధారపడతాయి.

 

పెళ్లిళ్ల వ్యవస్థ – భారీ నెట్‌వర్క్: భారతదేశంలో వివాహాల సీజన్ ఒక అనధికారిక పారిశ్రామిక విప్లవం. టెంట్ హౌస్‌లు, సంగీత కళాకారులు, వంట మాస్టర్లు, ఫొటోగ్రాఫర్లు, పూల రైతుల నుంచి పెద్ద జ్యువెలరీ సంస్థల వరకు లక్షలాది మందికి ఇది జీవనాధారం. సంపన్నుల వద్ద ఉన్న సంపద సహజసిద్ధంగా అట్టడుగు స్థాయి కార్మికుల వరకు చేరేలా రూపొందించిన అత్యుత్తమ సంపద వికేంద్రీకరణ నమూనా ఇది.

 

 

భారతీయ పండుగలకు, పాశ్చాత్య దేశాలలో ప్రాచుర్యం పొందిన ఆధునిక వేడుకలకు మధ్య స్పష్టమైన మౌలిక తేడా ఉంది:

 

పాశ్చాత్య వాణిజ్య సృష్టి: పాశ్చాత్య సంస్కృతిలో చాలావరకు వేడుకలు (మదర్స్ డే, ఫాదర్స్ డే, వాలెంటైన్స్ డే, హాలోవీన్, బీర్ ఫెస్టివల్స్, టమాటినో వంటివి) మార్కెట్ డిమాండ్‌ను కృత్రిమంగా సృష్టించడానికి కార్పొరేట్ సంస్థలు లేదా వాణిజ్య లాబీలు ప్రచారం చేసిన కృత్రిమ ఈవెంట్లు. వీటివల్ల లబ్ధి ఎక్కువగా బహుళజాతి బ్రాండ్లు లేదా మాల్స్ లేదా నిర్వాహకులకే దక్కుతుంది.

 

మన పండుగలు వ్యవసాయ కోతలతో, ప్రకృతి చక్రాలతో, ఆధ్యాత్మిక భావనలతో ముడిపడి ఉంటాయి. ఇక్కడ వినియోగం ఆడంబరం కోసం మాత్రమే కాదు; సామాజిక సమరసత, దానధర్మాలు, సమాజంలోని అన్ని వృత్తుల వారి మధ్య పరస్పర ఆధారపడటాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ఉద్దేశించినవి.

భారతీయ సంస్కృతి కేవలం మోక్ష సాధన కోసమో, ఆధ్యాత్మిక శాంతి కోసమో మాత్రమే ఏర్పడింది కాదు;

 

అందులో లోతైన సామాజిక-ఆర్థిక ఇంజనీరింగ్ కూడా దాగి ఉంది. దానధర్మాలు, ఉత్సవాలు, యాత్రలు, ఆలయ నిత్య కైంకర్యాలు అన్నీ ఆర్థిక వ్యవస్థ ను ఉద్దీపన చేసే సాధనాలుగా పనిచేస్తున్నాయి.

 

అయోధ్య దీపోత్సవాన్ని లేదా మన పండుగల ఖర్చును "వృథా"గా కొట్టిపారేయడం మన సమాజపు సమగ్ర నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోకపోవడమే. సంస్కృతి వేళ్లూనుకున్నంత కాలం, ఈ పండుగల ఆర్థిక చక్రం తిరుగుతున్నంత కాలం భారత ఆర్థిక వ్యవస్థకు బాహ్య మాంద్యాల తాకిడి తాత్కాలికమే తప్ప శాశ్వత విఘాతం కాలేదు.