దయకు అసలైన చిరునామా: మన భారతీయం!

నేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా చారిటీ అంటే విరాళాలు వసూలు చేయడం, పెద్ద పెద్ద నెట్‌వర్క్‌లు నడపడం అనే భావన పెరిగిపోయింది. కానీ గోదావరి లంక గ్రామానికి చెందిన డొక్కా సీతమ్మ (1841-1909) గారి జీవితంలో విరాళాలు లేవు, ట్రస్టులు లేవు. గోదావరి దాటే ప్రయాణీకులకు, వరద బాధితులకు, ఆకలితో అలమటించే ఏ ఒక్కరికైనా ఆమె ఇల్లు నిత్యాన్నదాన నిలయంగా మారింది. అర్ధరాత్రి వేళ వర్షంలో తడిసి ఎవరైనా వచ్చి తలుపు తట్టినా, తన అలసటను పక్కనపెట్టి పొయ్యి వెలిగించి వేడివేడి భోజనం వడ్డించేవారు. ఇంగ్లాండ్ రాజు ఎడ్వర్డ్ VII ఆమె దాతృత్వాన్ని గుర్తించి లండన్‌లోని తన పట్టాభిషేక మహోత్సవానికి ఆహ్వానిస్తే, నేను చేసేది ప్రచారం కోసం కాదు, ఆకలితో ఉన్నవారికి అన్నం పెట్టడం నా బాధ్యత, నేను లండన్ వస్తే ఇక్కడ ఆకలితో వచ్చేవారికి అన్నం ఎవరు పెడతారు అని ఆ ఆహ్వానాన్ని నిరాకరించారు. ప్రచారాలు, నిధులు అండగా ఉన్న అనేక అంతర్జాతీయ సంస్థల కన్నా... డొక్కా సీతమ్మ గారు తన సొంత ఆస్తిపాస్తులనే ఆకలి తీర్చడానికి వెచ్చించి, ఏ ప్రతిఫలమూ ఆశించని పవిత్రమైన భారతీయ అతిథి దేవోభవ సంస్కృతికి నిదర్శనంగా నిలిచారు.

మన జానపద కథల్లో వినే పెదరాశి పెద్దమ్మ కేవలం ఒక ఊహాజనిత పాత్ర కాదు, అది ప్రాచీన భారతీయ గ్రామీణ వ్యవస్థలో దయకు ప్రత్యక్ష రూపం. దేశసంచారం చేసే ప్రయాణికులకు, దిక్కులేని పసిపిల్లలకు, దారితప్పిన బాటసారులకు పెదరాశి పెద్దమ్మ ఇల్లు ఒక రక్షణ కవచంగా ఉండేది. అక్కడ ఆకలి తీరడమే కాదు, ఆప్యాయమైన సాంత్వన లభించేది. పూర్వం ప్రయాణాలు చేసే బాటసారులకు నేటి హోటళ్లు ఉండేవి కావు. ఊళ్లలోని సామాన్య మహిళలు ఇళ్లల్లో నడిపే పూటకూళ్ల ఇళ్లు ఆకలి తీర్చే నిలయాలుగా వెలిసాయి. డబ్బులు లేవని ఏ బాటసారిని బయటకు తోసేసేవారు కాదు. పైసా లేకపోయినా, కడుపు నింపుకో నాయనా అని వడ్డించే ఆ తల్లి హృదయాలే మన సాంస్కృతిక బలం. ఇవి వ్యాపారాలు కావు, సాంఘిక బాధ్యతతో, అనుబంధంతో ముడిపడిన ఆప్యాయత రూపాలు.

ఈ పరంపరలో తిరుమల గిరులపై నిత్యం భక్తుల ఆకలి తీర్చిన తరిగొండ వెంగమాంబ, "అందరూ నావారే, నావారందరూ భుజించాలి" అని నినాదమిచ్చి కులమతాలకు అతీతంగా అన్నపూర్ణగా నిలిచిన జిల్లేళ్ళమూడి అమ్మ, అరుణాచలంలో మనుషులతో పాటు మూగజీవాల ఆకలిని కూడా తీర్చిన శ్రీ రమణ మహర్షి, రాయలసీమలో బాటసారుల పాలిట కల్పతరువుగా నిలిచిన శ్రీ కాశీనాయన, కోట్లాది మందికి ప్రేమను, ఆశ్రయాన్ని పంచుతున్న మాతా అమృతానందమయి... వీరందరూ మన మట్టిలో పుట్టిన అసలైన కరుణామూర్తులు!

ఇది కేవలం వ్యక్తులతోనే ఆగిపోలేదు; మన సమాజ వ్యవస్థలోనే సేవ ఒక భాగమైపోయింది. మన జానపద కథల్లో నిత్యం వినే 'పెదరాశి పెద్దమ్మ' కేవలం కల్పిత పాత్ర కాదు; అది మన ప్రాచీన గ్రామీణ వ్యవస్థలో దయకు దొరికిన ప్రత్యక్ష రూపం. పూర్వం దేశసంచారం చేసే ప్రయాణికులకు నేటిలాగా ఫైవ్ స్టార్ హోటల్స్ లేవు. అప్పట్లో ఊళ్లలోని సామాన్య మహిళలు నడిపే 'పూటకూళ్ల ఇళ్లు' ఆకలి తీర్చే దేవాలయాలుగా ఉండేవి. చేతిలో చిల్లిగవ్వ లేకపోయినా సరే... 'రా నాయనా, ముందు కడుపు నింపుకో' అని ప్రేమగా వడ్డించే ఆ తల్లి హృదయాలే మన సంస్కృతికి అసలైన బలం! దారిపోయే వాళ్ల కోసమని ఊరూరూ చలివేంద్రాలు పెట్టడం, పక్షుల కోసం చెట్లు నాటడం, బాటసారుల విశ్రాంతి కోసం ధర్మసత్రాలు కట్టించడం... ఇవన్నీ మన రక్తంలోనే ఇంకిపోయిన దయా గుణానికి నిదర్శనాలు. శతాబ్దాలుగా నిరంతరాయంగా అన్నదానం చేస్తున్న అన్నదానం సత్రాలు కావచ్చు, స్వామి వివేకానంద స్ఫూర్తితో విద్య, వైద్యం, విపత్తు వేళల్లో నిశ్శబ్ద సేవలందిస్తున్న రామకృష్ణ మిషన్ కావచ్చు, ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్లాది మందికి పౌష్టికాహారాన్ని ప్రసాదంగా అందిస్తున్న ఇస్కాన్ (ISKCON) కావచ్చు... ఇవన్నీ మన సనాతన ధర్మంలోని 'అన్నదానం మహాదానం' అనే సూత్రానికి సజీవ రూపాలు.

భారతీయ సంస్కృతిలో దయ అనేది ఎవరికో దానం చేయడం కాదు, అది సమాజంలో ఒక సహజమైన భాగం. దేశంలో ఏ వైపు వెళ్లినా ప్రతి గ్రామంలోనూ, పట్టణంలోనూ ధర్మసత్రాలు ఉండేవి. కులమతాలకు అతీతంగా ప్రయాణికులకు ఉచితంగా వసతి, భోజనం లభించేవి. ఎండకాలంలో బాటసారుల దాహం తీర్చడానికి చలివేంద్రాలు పెట్టడం, పశుపక్ష్యాదుల కోసం చెరువులు తొవ్వించడం మన పూర్వీకులు ఆచరించిన పరమ దయా గుణం.

పాశ్చత్య జగత్తు కరుణను ఒక ఆర్గనైజ్డ్ వ్యవస్థగా, ప్రచార సాధనంగా మార్చితే... భారతీయ సంస్కృతి దయను అన్నదానంగా, అనురాగంగా తన జీవన విధానంలో భాగం చేసుకుంది. ఏ అవార్డులు లేదా అంతర్జాతీయ మీడియా కవరేజీని ఆశించకుండా, కనీసం తమ పేరు చరిత్ర పుటల్లో నిలవాలని కోరుకోకుండా, ఆకలితో ఉన్న ప్రతి ఒక్కరినీ తన బిడ్డలా భావించి ఆదుకున్న డొక్కా సీతమ్మల నుంచి నేటి సామాన్య భారతీయ సేవకుల వరకు ప్రతి ఒక్కరి త్యాగం అమూల్యమైనది. ఈ ప్రపంచ దయ దినోత్సవం నాడు మన మట్టిలో పుట్టిన స్వచ్ఛమైన భారతీయ దయామూర్తులను స్మరించుకుందాం. దయ అంటే ఆడంబరమో, ప్రచారమో కాదు, అది మన హృదయం లోతుల్లోంచి పొంగిపొర్లే స్వచ్ఛమైన అనురాగం అని చాటిచెబుదాం!